1. Digitale inbraken in koelinstallaties
In de nacht van 12 oktober 2026 sloegen de koelinstallaties van honderden Franse supermarkten, slagerijen en andere winkels op hol. Hackers waren de software binnengedrongen waarmee temperatuurinstellingen op afstand kunnen worden aangepast en hebben vervolgens koelkasten en diepvriezers verwarmd tot 50 °C.[1] De schade was aanzienlijk. Zo ging alleen al bij twee supermarkten in de Elzas voor € 270.000 aan levensmiddelen verloren.[2] In de dagen daarna breidde de aanval zich uit naar de besturingssystemen van andere softwarefabrikanten en liep de schade nog veel verder op. Zo bedroeg in die eerste dagen de schade bij één Franse supermarktketen mogelijk al tientallen miljoenen euro's.[3] Drie weken later volgde een tweede aanvalsgolf, waarbij temperaturen in koelinstallaties tot wel 70 °C werden opgevoerd.[4] Winkels in ten minste twaalf landen werden geraakt, waaronder in Nederland en België.[5] Zelfs Franse bloedbanken werden doelwit, maar zij wisten schade te voorkomen.[6]
Deze incidenten laten een nieuwe kwetsbaarheid zien in de koudeketen. Iedereen die in deze branche werkzaam is, kende al het belang van goede temperatuurinstructies, van de juiste temperatuurinstellingen en van het tussentijds controleren van de goederen, met name in langere transportketens. Sinds oktober 2026 is daar het risico van cyberhacks bijgekomen. Tot nu toe zijn voornamelijk winkels aangevallen, waarbij de eigen voorraad waardeloos is geworden, maar natuurlijk kan dit ook gebeuren bij koelhuizen waar goederen van andere partijen zijn opgeslagen. Daarbij rijst dan de vraag welke partij in dat geval aansprakelijk zal zijn voor de schade.
In dit artikel ga ik in op de vraag wie verantwoordelijk is voor de juistheid van de laadtemperatuur en de temperatuurinstelling bij aanvang van het vervoer of de opslag, welke aansprakelijkheidsregimes er gelden tijdens vervoer en opslag en in hoeverre de schade die het gevolg is van de cyberhacks mogelijk verzekerd is. Tot slot komt aan bod of er regres mogelijk is op een derde partij, bijvoorbeeld de softwareleverancier.
2. Wat is er in de wet geregeld?
Voor internationaal wegvervoer geldt het CMR-Verdrag en voor nationaal wegvervoer boek 8 BW (art. 8:1090 e.v. BW). CMR en BW kennen allebei een dwingendrechtelijke resultaatverplichting: de vervoerder moet de goederen afleveren in de staat waarin hij ze heeft ontvangen — in de woorden van professor Claringbould: "goed erin, goed eruit!".[7] Schiet de vervoerder daarin tekort, dan is hij aansprakelijk, tenzij hij een beroep kan doen op overmacht (art. 17 lid 2 CMR respectievelijk art. 8:1098 BW) of een ontheffingsgrond (art. 17 lid 4 CMR respectievelijk art. 8:1099 BW).
De bewaarnemingsovereenkomst van (gekoelde) goederen is geregeld in Boek 7 BW (art. 7:600 e.v. BW). Dit betreft regelend recht, waarvan dus contractueel mag worden afgeweken. De bewaarnemer moet de zorg van een goed bewaarnemer in acht nemen (art. 7:602 BW) en de goederen teruggeven in de staat waarin hij die goederen heeft ontvangen (art. 7:605 lid 4 BW). In de praktijk maken koelhuisoperators vaak gebruik van de Nekovri-voorwaarden[8] waarin de aansprakelijkheid van de bewaarnemer is beperkt, tenzij sprake is van grove schuld of grove nalatigheid (art. 55 Nekovri).
3. Verantwoordelijkheid voor de laadtemperatuur en de temperatuurinstelling
De vraag is, welke partij verantwoordelijk is voor de juiste temperatuur en de juiste temperatuurinstellingen bij aanvang van het vervoer of de opslag. Potentiële schadeoorzaken in dit verband zijn: 1. de goederen worden aangeboden op een verkeerde temperatuur, 2. de koelinstallatie wordt verkeerd ingesteld of 3. op de vrachtbrief staat een andere temperatuur dan in de transportopdracht.
3.1 Goederen hadden al verkeerde temperatuur
Inzake goederen aangeboden op een verkeerde temperatuur heeft het hof Den Haag in 2008[9] een uitspraak gedaan. In die zaak waren ingevroren verpakte aardbeien in vijf trailers geladen terwijl de aggregaten uitstonden en de deuren open bleven. Het beladen (in Tuchola, Polen) duurde vier à vijf uur. De aardbeien waren recent geplukt en waren slechts kort ingevroren. Het was de bedoeling dat de aardbeien tijdens het vervoer op - 18 °C dieper ingevroren zouden worden. Bij aankomst in Vlissingen bleek echter dat de aardbeien ‘opdooischade’ vertoonden. De afzender hield de vervoerder aansprakelijk, omdat de chauffeurs geen voorbehoud hadden gemaakt op de vrachtbrief. De vervoerder deed een beroep op de ontheffingsgrond voor ‘eigen gebrek’ van de goederen (art. 17 lid 4 onder d CMR), omdat volgens hem de schade kon zijn veroorzaakt door de eigen aard van de goederen, specifiek door het feit dat ze maar kort waren ingevroren. Het hof volgde dit verweer. Daarnaast oordeelde het hof dat de chauffeurs geen controleplicht hadden ten aanzien van de temperatuur van de goederen ten tijde van de inontvangstneming. Daar was geen instructie voor gegeven.[10] Vanwege de ondoorzichtige verpakking konden de chauffeurs de toestand van de aardbeien zelf niet beoordelen. De te hoge laadtemperatuur en de omstandigheden van de belading kwamen voor rekening van de afzender, niet van de vervoerder.
3.2 Temperatuur verkeerd ingesteld
Anders ligt het wanneer de koelinstallatie zelf verkeerd is ingesteld. In een zaak over het gecombineerd vervoer, deels over de weg en deels per spoor, van farmaceutische producten van Caponago, Italië, naar Spijkenisse bleek pas in Rotterdam (waar de container van het spoor werd gehaald) dat de koelcontainer was ingesteld op -15 °C in plaats van de voorgeschreven +10 tot +15 °C. Daardoor waren de goederen onbruikbaar geworden. De afzender eiste schadevergoeding van meerdere betrokken vervoerders. De koelcontainer was door één van vervoerders ter beschikking gesteld, maar de afzender had bij het beladen van de container niet gecontroleerd of de temperatuurinstelling juist was. De feitelijk vervoerders die het weg- en het spoortraject vóór aankomst in Rotterdam hebben afgelegd hadden geen bemerkingen op de vrachtbrief gemaakt over de temperatuurinstelling. Het hof Den Haag[11] heeft in een tussenarrest geoordeeld dat de omstandigheden dat één van de vervoerders de container ter beschikking heeft gesteld en de andere vervoerders daarna geen bemerkingen hebben gemaakt, ertoe leiden dat de vervoerders moeten bewijzen dat de schade níet voor hun rekening komt. Het feit dat de afzender de afwijking had kunnen constateren, maakt niet dat hij zelf verantwoordelijk wordt voor de verkeerde instelling.
3.3 Verschillende temperaturen op de opdracht en de vrachtbrief
Het derde geval deed zich voor bij het vervoer van primula's van Honselersdijk naar Chiajna, Roemenië. De transportopdracht vermeldde een temperatuur van +16 °C, maar de vrachtbrief, die door de chauffeur was ingevuld en door de verkoper was ondertekend, vermeldde “+7 +9” °C. De chauffeur stelde de koelinstallatie in op +8,8 °C, in navolging van de vrachtbrief. Bij aankomst bleken de planten te zijn aangetast door schimmel, wat volgens de ladingbelanghebbende het gevolg was van de te lage vervoerstemperatuur. De hoofdvervoerder heeft schadevergoeding betaald aan de ladingbelanghebbende en wilde regres nemen op de feitelijk vervoerder. De feitelijk vervoerder voerde aan dat de bloemen bij de verkoper al werden bewaard op +7/8 °C en dat de verkoper de vrachtbrief had ondertekend, waardoor hij van die temperatuur mocht uitgaan. Als +7/8 °C een te lage temperatuur was, kon de schade al vóór het vervoer zijn ontstaan. Het hof Den Haag[12] volgde die redenering, maar gaf beide partijen een bewijsopdracht: de regresnemende vervoerder moest bewijzen dat de schade niet al voor het vervoer bestond. Als hij daar níet in zou slagen, zou niet vaststaan dat de schade is ontstaan tijdens het vervoer en zou de feitelijk vervoerder niet aansprakelijk zijn. Als de regresnemende vervoerder daar wel in zou slagen, zou er sprake zijn van een transportschade. De feitelijk vervoerder zou dan alleen aan aansprakelijkheid kunnen ontkomen door te bewijzen dat hij toestemming had gekregen om de primula’s te vervoeren op +8,8 °C in plaats van op de temperatuur die was opgedragen op de transportopdracht.
De bovenstaande jurisprudentie speelt geen rol bij de supermarkthacks, want daarbij gaat het niet om de temperatuur(instelling) bij de inontvangstneming van de goederen. De afwijking ontstaat pas tijdens de opslag.
4. Schade ontstaan door gebrekkige monitoring of onderhoud
Op basis van de wet moet de vervoerder resp. de bewaarnemer de goederen die zij onder haar hoede heeft op de juiste temperatuur houden. Gebeurt dat niet en ontstaat daardoor schade, dan is de betreffende dienstverlener daarvoor in beginsel aansprakelijk.
4.1 Geconditioneerd vervoer
Het CMR-Verdrag en boek 8 BW bevatten hiervoor een identieke regeling. Art. 18 lid 3 CMR en art. 8:1100 lid 3 BW bepalen, kort gezegd, dat de vervoerder volledig verantwoordelijk is voor het functioneren van de koelinstallatie. De vervoerder kan uitsluitend een beroep doen op de ontheffingsgrond voor ‘eigen gebrek’ van de goederen (in casu de bederfelijke of gevoelige aard van het product) als hij bewijst dat hij “alle maatregelen” heeft genomen waartoe hij onder de omstandigheden verplicht was met betrekking tot de koelinstallatie en het gebruik en onderhoud daarvan, en als hij de door de afzender gegeven instructies heeft opgevolgd. Dit is dus een overmachtsbepaling. Alleen als de vervoerder alle beschikbare maatregelen heeft genomen om te zorgen dat de juiste temperatuur werd aangehouden, is hij niet aansprakelijk. Het is niet mogelijk om hier andere afspraken over te maken, omdat de aansprakelijkheidsregimes voor ladingschade in het vervoer van dwingend recht zijn.
4.2 Geconditioneerde opslag
Bij bewaarneming ligt de lat voor de zorgplicht net iets lager, maar het scheelt niet veel. De bewaarnemer die de goederen niet in dezelfde staat kan teruggeven als waarin hij ze heeft ontvangen (bijvoorbeeld omdat ze te warm of te koud zijn geworden), is aansprakelijk voor de daardoor ontstane schade, tenzij hij de zorg van een goed bewaarnemer in acht heeft genomen (art. 7:602 BW). Tot de zorg van een goed bewaarnemer behoort het zorgdragen voor de juiste temperatuurinstellingen en voor het functioneren van de koel- of verwarmingsinstallatie, inclusief het monitoren van de feitelijke temperatuur. Om aan aansprakelijkheid te ontkomen, moet de bewaarnemer dus kunnen bewijzen dat hij de temperatuur goed heeft ingesteld en gemonitord, en dat hij de installatie goed heeft onderhouden, maar hij hoeft niet te bewijzen dat hij alle mogelijke maatregelen heeft genomen om de schade te voorkomen.
Bovendien zijn de wettelijke bepalingen omtrent bewaarneming regelend recht, dus partijen kunnen bij overeenkomst andere afspraken maken. Dat gebeurt vaak in algemene voorwaarden, zoals in de Algemene Opslagvoorwaarden van de SVA, de Logistieke Services Voorwaarden (LSV) of de Nekovri-voorwaarden. In deze voorwaarden wordt de aansprakelijkheid van de bewaarnemer voor schade ontstaan tijdens de bewaarneming uitgesloten of beperkt.
Het is echter niet altijd mogelijk om een beroep te doen op een contractuele uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid. Als de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de bewaarnemer, is een beroep op het beperken van aansprakelijkheid niet mogelijk omdat dat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is (art. 6:248 lid 2 BW).
5. De verzekeringsrechtelijke dimensie
Als de koelinstallatie van een vervoerder, bewaarnemer of supermarkt door een externe oorzaak uitvalt of wordt verstoord, is het de vraag in hoeverre diens verzekeraar de daardoor ontstane schade moet vergoeden. Deze vraag speelt niet alleen bij cyberhacks, maar ook bij stroomstoringen, blikseminslag en andere onvoorziene verstoringen.
In geval van dooi- of vriesschade ontstaan tijdens vervoer of bewaarneming, gaat het om schade aan goederen van derden. Die schade is in beginsel gedekt onder de aansprakelijkheidsverzekering van de vervoerder of de koelhuisoperator. Uiteraard is de dekking dan afhankelijk van de polisvoorwaarden en de omstandigheden van het geval.
Als er in het koelhuis daarentegen eigen goederen zijn opgeslagen, zoals het geval is bij de supermarkthacks, ligt het ingewikkelder. Fysieke schade als gevolg van een cyberincident wordt vaak niet gedekt onder een cyberverzekering,[13] terwijl ook propertyverzekeringen (brand-, goederen- of property all risks-polissen) vaak geen dekking bieden voor fysieke schade die is veroorzaakt door een cyberincident.[14] Dat laatste is deels het gevolg van een nieuw voorschrift van Lloyds uit 2019, opgenomen in het Lloyd’s issued Bulletin Y5258, op basis waarvan in Lloyds-polissen uitdrukkelijk moet worden vermeld in hoeverre de verzekering dekking biedt voor cyberrisico’s.[15] Deze instructie voor veel verzekeraars aanleiding om deze risico’s expliciet uit te sluiten van dekking.
Diverse verzekeraars bieden inmiddels een uitbreiding van de dekking onder hun cyberverzekering aan, waardoor cybergerelateerde fysieke schade en gevolgschade ook worden gedekt. Een andere mogelijkheid is het afsluiten van een maatwerk-propertypolis.
6. Regresmogelijkheden
In hoeverre er regres mogelijk is op de aanbieder van de gehackte software of van de koelinstallatie zelf, of een eventuele externe beheerder van de installatie, is afhankelijk van welke afspraken de supermarkten met hen hebben gemaakt, welk recht daarop van toepassing is en welke zwakke plekken in de software zijn gebruikt door hackers om toegang te krijgen tot het koelsysteem.
In sommige gevallen ging het om software die al 10 jaar geen updates meer ontving van de fabrikant.[16] Als de fabrikant dat duidelijk heeft aangegeven en/of heeft gewaarschuwd voor de risico’s van verouderde software, ligt het niet meteen voor de hand dat de fabrikant kan worden aangesproken wegens een tekortkoming in de nakoming van zijn verplichtingen jegens de supermarkt, maar de beoordeling hiervan kan per geval verschillen, mede op basis van het toepasselijke nationale recht. Daarbij kan mogelijk ook eigen schuld van de gebruiker van de koelinstallatie een rol spelen.[17]
Daar staat echter tegenover dat enkele weken na de hacks bekend werd dat ook de nieuwste software van de leverancier in wiens systeem de hacks zijn begonnen, volgens experts niet veilig zou zijn. Cyberonderzoekers hebben gesteld dat “basale voorzorgsmaatregelen ontbreken” en dat “de programmeercode zo "inherent gebrekkig" is dat updates installeren maar weinig veiligheidswinst oplevert”.[18] Als dat het geval is, zou dat betekenen dat de getroffen winkels de schade wellicht niet hadden kunnen voorkomen door het up-to-date houden van de software. Dan ligt eigen schuld niet de hand.
Het is niet uitgesloten dat er regres mogelijk is op een externe partij, zoals op de leverancier van de software (om de bovengenoemde reden) of op een beheerder of onderhoudsbedrijf van de koelinstallatie. Over een dergelijke claim heeft het hof Arnhem-Leeuwarden zich gebogen.[19] Een groothandel in geneesmiddelen had het onderhoud van haar koelinstallaties uitbesteed aan een onderhoudsbedrijf. Door fouten van dat bedrijf was de temperatuur in de koel- en vrieskasten enkele dagen te hoog. Het onderhoudsbedrijf beriep zich onder andere op eigen schuld van de groothandel, omdat de groothandel de temperatuur zelf ook op elk moment kon controleren en omdat de groothandel de interne regel hanteerde om niet elke temperatuuroverschrijding te melden, aangezien dat erg vaak gebeurde. Het hof wees dit verweer af, omdat de temperatuuroverschrijding die de schade had veroorzaakt in het weekend was ontstaan en het onderhoudsbedrijf verantwoordelijk was voor de monitoring buiten kantooruren.
Aangezien de supermarkthacks ’s nachts hebben plaatsgevonden biedt dit misschien uitkomst, mits natuurlijk het in de gaten houden van de temperatuur en ingrijpen bij problemen, zoals het loskoppelen van de installatie van het internet, was uitbesteed aan een derde.
Aangezien de supermarkthacks ’s nachts hebben plaatsgevonden biedt dit misschien uitkomst, mits natuurlijk het in de gaten houden van de temperatuur en ingrijpen bij problemen, zoals het loskoppelen van de installatie van het internet, was uitbesteed aan een derde.
Voetnoten
1. https://www.nu.nl/economie/6412892/cyberaanval-laat-koelingen-franse-supermarkten-ontdooien.html;https://nos.nl/artikel/2637775-weer-aanval-op-winkelkoelingen-door-heel-europa-bedrijven-hebben-zitten-slapen;https://www.parool.nl/wereld/cyberaanval-veroorzaakt-problemen-met-koelingen-bij-supermarktketens-in-meerdere-europese-landen~b9d993ad/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
2. https://www.ad.nl/buitenland/hackers-laten-koelinstallaties-van-franse-supermarkten-op-hol-slaan-ook-in-belgie-problemen~aa9df1fb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
3. https://www.retaildetail.nl/news/food/cyberaanval-op-franse-supermarkten-breidt-uit-naar-andere-koelsystemen-tientallen-miljoenen-schade/
4. https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6415244/raadsel-rond-gehackte-koelsystemen-in-supermarkten-wie-wint-hier-iets.html
5. https://www.retaildetail.nl/news/food/cyberhack-op-koelinstallaties-trof-wellicht-meer-dan-12-europese-landen/
6. https://nos.nl/artikel/2638045-franse-bloedbanken-ontsnappen-aan-schade-na-cyberaanval-op-koelinstallaties
7. O.a. M.H. Claringbould, Toelichting op de AVC 2002, bij art. 9 lid 2 AVC, p. 108.
8. Nekovri staat voor de Vereniging van Nederlandse Koel- en Vrieshuizen.
9 Hof Den Haag 3 juli 2008, ECLI:NL:GHSGR:2008:BD6839.
10 In een andere zaak, waarin de vervoerder wel een uitdrukkelijke instructie had gekregen om de temperatuur van de goederen bij het beladen te controleren, werd de vervoerder wel aansprakelijk geacht voor ontstane temperatuurschade. De afzender hoefde niet te bewijzen dat de goederen op de juiste temperatuur waren ingeladen, omdat dat voor risico van de vervoerder kwam (rechtbank Rotterdam 27 november 1997, ECLI:NL:RBROT:1997:AJ3112, S&S 1999, 102).
11 Hof Den Haag 25 mei 2004, ECLI:NL:GHSGR:2004:AS3677, S&S 2004/126.
12 Hof Den Haag 11 september 2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:2305.
13 https://www.insurancejournal.com/news/international/2026/10/15/889037.htm
14 https://www.insurancebusinessmag.com/au/news/cyber/lockton-warns-of-physical-loss-exclusions-after-french-supermarket-cyberattack-594107.aspx
15 https://lmalloyds.com/section_owner/wordings/
16 https://itdaily.be/blogs/beveiliging/koelsystemen-supermarkten-hack/
17 Naar verluidt gebruikten sommige gehackte supermarkten eenvoudige wachtwoorden om het voor hun technici gemakkelijk te maken om in het systeem in te loggen. Die omstandigheid zal vermoedelijk voor hun eigen rekening en risico moeten blijven. Dat geldt ook voor het feit dat veel supermarkten klaarblijkelijk geen gehoor hebben gegeven aan de oproep die de softwarefabrikanten na de eerste golf van hacks in oktober 2026 hebben gedaan om de systemen los te koppelen van het internet om nieuwe hacks te voorkomen.
18 https://nos.nl/artikel/2639018-onderzoekers-slaan-alarm-om-kritieke-lekken-in-koelsystemen-dit-is-ernstig
19 Hof Arnhem-Leeuwarden 17 december 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:9699.
2. https://www.ad.nl/buitenland/hackers-laten-koelinstallaties-van-franse-supermarkten-op-hol-slaan-ook-in-belgie-problemen~aa9df1fb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
3. https://www.retaildetail.nl/news/food/cyberaanval-op-franse-supermarkten-breidt-uit-naar-andere-koelsystemen-tientallen-miljoenen-schade/
4. https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6415244/raadsel-rond-gehackte-koelsystemen-in-supermarkten-wie-wint-hier-iets.html
5. https://www.retaildetail.nl/news/food/cyberhack-op-koelinstallaties-trof-wellicht-meer-dan-12-europese-landen/
6. https://nos.nl/artikel/2638045-franse-bloedbanken-ontsnappen-aan-schade-na-cyberaanval-op-koelinstallaties
7. O.a. M.H. Claringbould, Toelichting op de AVC 2002, bij art. 9 lid 2 AVC, p. 108.
8. Nekovri staat voor de Vereniging van Nederlandse Koel- en Vrieshuizen.
9 Hof Den Haag 3 juli 2008, ECLI:NL:GHSGR:2008:BD6839.
10 In een andere zaak, waarin de vervoerder wel een uitdrukkelijke instructie had gekregen om de temperatuur van de goederen bij het beladen te controleren, werd de vervoerder wel aansprakelijk geacht voor ontstane temperatuurschade. De afzender hoefde niet te bewijzen dat de goederen op de juiste temperatuur waren ingeladen, omdat dat voor risico van de vervoerder kwam (rechtbank Rotterdam 27 november 1997, ECLI:NL:RBROT:1997:AJ3112, S&S 1999, 102).
11 Hof Den Haag 25 mei 2004, ECLI:NL:GHSGR:2004:AS3677, S&S 2004/126.
12 Hof Den Haag 11 september 2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:2305.
13 https://www.insurancejournal.com/news/international/2026/10/15/889037.htm
14 https://www.insurancebusinessmag.com/au/news/cyber/lockton-warns-of-physical-loss-exclusions-after-french-supermarket-cyberattack-594107.aspx
15 https://lmalloyds.com/section_owner/wordings/
16 https://itdaily.be/blogs/beveiliging/koelsystemen-supermarkten-hack/
17 Naar verluidt gebruikten sommige gehackte supermarkten eenvoudige wachtwoorden om het voor hun technici gemakkelijk te maken om in het systeem in te loggen. Die omstandigheid zal vermoedelijk voor hun eigen rekening en risico moeten blijven. Dat geldt ook voor het feit dat veel supermarkten klaarblijkelijk geen gehoor hebben gegeven aan de oproep die de softwarefabrikanten na de eerste golf van hacks in oktober 2026 hebben gedaan om de systemen los te koppelen van het internet om nieuwe hacks te voorkomen.
18 https://nos.nl/artikel/2639018-onderzoekers-slaan-alarm-om-kritieke-lekken-in-koelsystemen-dit-is-ernstig
19 Hof Arnhem-Leeuwarden 17 december 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:9699.